Eerste hulp voor als je het even niet meer weet

Wanneer je ergens mee zit en zoekt naar een oplossing, dan is er altijd één ding dat je als eerste zou moeten doen.

 

Maar omdat het lijkt alsof dit tegen je natuur in gaat, doe je het waarschijnlijk niet.

 

En dan kom je dus niet echt verder.

 

In de neurowetenschappen is de laatste jaren steeds duidelijker geworden hoe belangrijk ons gevoel van veiligheid is om te kunnen groeien, om te kunnen 'helen' en om creatieve oplossingen te kunnen bedenken voor problemen waar we mee zitten.

 

En met veiligheid bedoel ik niet gelijk grote zaken als trauma's en hechting: ik heb het over het vermogen om te kunnen ontspannen terwijl de dingen niet zijn zoals we willen.

 

Eigenlijk is het heel simpel. Als we in een situatie terechtkomen die niet is zoals we willen, die hinderlijk, onprettig of bedreigend voelt, dan is het een natuurlijke reactie om dat zo snel mogelijk te willen oplossen. Zo zijn we geëvolueerd in de miljoenen jaren voordat we in onze veilige huizen gingen wonen. Elke vorm van ongemak kon direct of indirect een bedreiging zijn voor ons bestaan. Daarom maakte ons systeem zich altijd automatisch klaar om op een effectieve manier in actie te kunnen komen: door middel van onze vecht-, vlucht- of verstijfrespons.

 

Je kunt je voorstellen dat wanneer die respons 'aan' gaat, je systeem automatisch toevlucht neemt tot automatische, ingeprogrammeerde strategieën. Want als er een leeuw op je afkomt, is het meestal niet handig om lang te denken over hoe je daarmee om wilt gaan. Als je wilt overleven, moet je gewoon wegrennen, in een boom klimmen, of wat dan ook.

 

Pas wanneer het gevaar geweken is, kan het systeem weer ontspannen, en komt er weer ruimte om na te denken over creatievere oplossingen om dit probleem in de toekomst te tackelen.

 

Nu hebben wij tegenwoordig heel andere soorten problemen dan leeuwen die op ons afkomen. Voor de complexe problemen en uitdagingen van onze tijd, hebben we vaak juist onze creativiteit nodig om oplossingen te bedenken.

 

Maar die vecht-/vlucht-/verstijfrespons zit zo diep in ons ingebakken, dat die nog steeds 'aan' gaat wanneer we tegen een probleem aanlopen.

 

Fysiek gezien gebeurt er dan van alles (we raken gespannen, onze ademhaling gaat 'omhoog', onze hartslag versnelt, onze bloeddruk stijgt, en er gebeurt ook van alles op het gebied van onze hormonen en ons afweersysteem).

 

Maar ook mentaal gezien gebeurt er dan van alles: we raken verstrikt in een tunnelvisie. We kunnen alleen nog denken in bekende patronen, hebben geen toegang tot onze creativiteit, kunnen niet 'out of the box' denken, en zijn dus niet in staat om verder te denken dan onze eerste automatische reactiepatronen. Ook verliezen we het contact met ons lichaam als bron van belangrijke informatie, en zijn we niet goed in staat om ons met andere mensen te verbinden: we gaan hen enigszins zien als 'objecten' die al dan niet een rol spelen in ons probleem en de oplossing daarvan. We worden egocentrisch.

 

We zitten in een verkrampte toestand, die voor velen aan de orde van de dag is. We komen immers voortdurend problemen of ongemak tegen. Vaak zijn we zo gewend aan deze verkrampte manier van 'zijn', dat we zijn vergeten dat dit niet onze natuurlijke toestand is. Het is niet de toestand van veiligheid waarin we toegang hebben tot onze wijsheid en creativiteit, en waarin we ons kunnen openstellen voor de signalen van ons lichaam en voor de steun en wijsheid van de mensen om ons heen.

 

En daarom is het dus zo belangrijk om je systeem actief in een toestand van veiligheid te brengen wanneer je ergens mee worstelt in je leven.

 

Dat kan op heel veel manieren. Door ontspannings- of mindfulnessoefeningen, door contact met een goede vriend, coach of therapeut, door de natuur in te gaan of door een rustige, comfortabele plek in huis te creëren waar je alles los kunt laten.

 

Het lastige daarbij is nog dat zo'n situatie op zichzelf niet voldoende hoeft te zijn voor het ervaren van veiligheid. Zelf trek ik bijvoorbeeld graag het bos in om in die ontspannen, veilige, creatieve modus te komen. Maar soms voelt een bos niet veilig. Of ik trek me terug op een knus plekje in huis, maar als mijn buurman buiten met zijn cirkelzaag aan de slag gaat, zal ik een andere plek moeten uitzoeken. Het werkt dan helaas niet om tegen mezelf te zegen: maar ik ben toch veilig? Er is toch niets aan de hand? Waarom kan ik niet gewoon ontspannen?

 

Gevoelens van onveiligheid zijn in de evolutie zó belangrijk geweest voor ons voortbestaan, dat we ze niet makkelijk kunnen onderdrukken.

 

Dit is ook de reden dat de belangrijkste voorwaarde voor het slagen van een coachingstraject of therapie is: dat je je bij je coach of therapeut ècht veilig en ontspannen kunt voelen. 

 

Wanneer jij vastloopt in een moeilijkheid en zoekt naar inzichten of oplossingen, zorg er dan dus voor dat je je systeem regelmatig weer op 'veilig' zet. Onderzoek welke manieren of plekken jou daarbij helpen. 

 

En maak jezelf vertrouwd met de signalen van spanning in je lijf, door er bijvoorbeeld regelmatig een cijfer aan te geven: van een 1 voor 'totaal ontspannen', tot een 10 voor totale paniek. Onderneem actie als het cijfer te lang te hoog is.

 

Heb ik je hiermee aan het denken gezet? Heb je inspiratie gekregen? Ik vind het heel leuk om het van je te horen. Hieronder kun je een reactie achterlaten. Dankjewel!

Reactie schrijven

Commentaren: 0